Ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα: προτάσεις κοινωνικής καινοτομίας για την αντιμετώπιση του φαινομένου

Ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα: προτάσεις κοινωνικής καινοτομίας για την αντιμετώπιση του φαινομένου

Civiltech

Το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχειας αναδεικνύεται σε ένα ολοένα και πιο σημαντικό πρόβλημα τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η πρόσφατη μελέτη «Ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα: προτάσεις κοινωνικής καινοτομίας για την αντιμετώπιση του φαινομένου» έρχεται να συμβάλλει στην αναγνώριση του προβλήματος στην Ελλάδα καθώς και στην διαμόρφωση μιας ολιστικής στρατηγικής αντιμετώπισης του. Τα μέλη της συντακτικής ομάδας, θα θέλαμε, ενόψει και της παρουσίασης της μελέτης, την Παρασκευή 26 Μαΐου, στην αίθουσα του Europe Direct, από τις 11.00-16.00, να συνδράμουμε με τη σειρά μας στον δημόσιο διάλογο που ξεκίνησε με άρθρο του ο κ. Στέφανος Παλλαντζάς, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Παθητικού Κτιρίου, αναφορικά με την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας στη χώρα μας.

Αναμφισβήτητα, κρίσιμη προϋπόθεση για τη χάραξη μιας αποτελεσματικής, καινοτόμου και ριζοσπαστικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση του φαινομένου είναι να γίνει κοινή κτήση η ιδιαίτερη φύση του. Η εμφάνιση της ενεργειακής φτώχειας σχετίζεται  α) με το χαμηλό εισόδημα, β) με την χαμηλή ενεργειακή απόδοση των κατοικιών και γ) με το υψηλό τελικό κόστος της ενέργειας. Είναι σαφές πως οποιαδήποτε πολιτική εστιάζει μόνο σε μία από τις γενεσιουργές αιτίες, αγνοώντας τη μεταξύ τους σχέση θα είναι προβληματική και μη αποτελεσματική. Για παράδειγμα, οι μέχρι τώρα επιδοματικές πολιτικές (π.χ. επίδομα πετρελαίου) έχουν μόνο βραχυπρόθεσμα οφέλη ανακούφισης για τους πολίτες και, καθώς αγνοούν τον παράγοντα ενεργειακή απόδοση, δεν προσφέρουν μια βιώσιμη προοπτική διεξόδου από τον φαύλο κύκλο της ενεργειακής φτώχειας.

Πέρα από τις τρείς αυτές βασικές γενεσιουργές αιτίες και την αλληλεξάρτηση μεταξύ τους, σημαντικό είναι να λάβουμε υπόψη μας κι άλλους παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση της ενεργειακής φτώχειας. Τέτοιοι είναι η προσωπική κατάσταση των πολιτών, οι συνθήκες που επικρατούν στην πολυκατοικία ή στο σπίτι που διαμένουν, οι κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής κ.ά.  Όλα τα παραπάνω θα πρέπει να συνεκτιμηθούν ώστε να χαρτογραφηθούν οι ανάγκες και να υλοποιηθούν δράσεις στοχευμένες. Για παράδειγμα, νοικοκυριά που εξυπηρετούνται από το σύστημα τηλεθέρμανσης στην Κοζάνη εμφανίζονται, σύμφωνα με σχετική έρευνα των Πανεπιστημίων Δυτικής Μακεδονίας και ΑΠΘ, σαφώς ικανοποιημένα από το κόστος της θέρμανσης έναντι άλλων που διαμένουν στην ίδια πόλη αλλά βασίζονται για την θέρμανση του σπιτιού τους στο πετρέλαιο ή σε άλλα μέσα, όπως ξυλόσομπες.

Στο άρθρο του ο κ. Παλλαντζάς πολύ σωστά εντοπίζει δύο βασικά πεδία αλλαγών για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας: την αξιοποίηση των ΑΠΕ σε συνδυασμό με ένα αποκεντρωμένο σύστημα παραγωγής και την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων. Ως προς την συγκεκριμένη διαπίστωση είναι σαφές σε όποιον έχει διαβάσει την μελέτη πως οι απόψεις μας ταυτίζονται. Ως εκ τούτου σταθήκαμε με μεγάλη έκπληξη σε ορισμένα σημεία της κριτικής του. 

Πρόκειται καταρχάς για τη λανθασμένη διαπίστωση πως οι προτάσεις που περιέχονται στη μελέτη για την αξιοποίηση των ΑΠΕ κινούνται στην λογική του «switch fuels», υποτιμώντας το πού και το πώς παράγεται, διανέμεται και αποθηκεύεται η ενέργεια. Αντίθετα, η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ σε τοπικό επίπεδο και μέσα από σχήματα που εξασφαλίζουν τη συμμετοχή των πολιτών χαρακτηρίζουν τις προτάσεις που περιγράφονται στο σχετικό κεφάλαιο 6.4. της μελέτης. Ειδικότερα, προτείνεται η εξασφάλιση της απαιτούμενης ενέργειας για την αξιοπρεπή και ποιοτική διαβίωση των ενεργειακά φτωχών (και όχι μόνο) νοικοκυριών καθώς και η εξασφάλιση συμπληρωματικών εσόδων από την πώληση της περίσσειας ενέργειας μέσα από:

  1. Ιδιοπαραγωγή  και ιδιοκατανάλωση ενέργειας από ΑΠΕ
  2. Δημιουργία και  ενίσχυση των ενεργειακών συνεταιρισμών σε επίπεδο γειτονιάς/δήμου, για την παραγωγή, αποθήκευση, πώληση ηλεκτρικής ενέργειας
  3. Εφοδιασμό ενέργειας από ΑΠΕ σε προσιτές τιμές, ατομικά ή από κοινού

Είναι γεγονός πως υπάρχουν πολλά θέματα ανοιχτά σε αυτά τα πεδία, σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου, ανάπτυξης τεχνολογιών αποθήκευσης, όπως ορθά επισημαίνει ο κ. Παλλαντζάς, αλλά και ανάγκης αναβάθμισης των δικτύων που κρίνονται απαραίτητα για την – διείσδυση των ΑΠΕ.

Αναφορικά με την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων ο κ. Παλλαντζάς προκρίνει το μοντέλο του Κτιρίου Σχεδόν Μηδενικής Ενεργειακής Κατανάλωσης, ως άξονα για την θωράκιση του ενεργειακά διάτρητου κτιριακού αποθέματος. Το μοντέλο αυτό σαφώς βρίσκεται στην σωστή κατεύθυνση καθώς το Κτίριο Σχεδόν Μηδενικής Ενεργειακής Κατανάλωσης παρουσιάζει πράγματι ελάχιστες ενεργειακές απαιτήσεις, οι οποίες καλύπτονται από καθαρή ενέργεια παραχθείσα in situ. Εντούτοις, το μοντέλο αυτό και η σχετική οδηγία 31/2010, αφορά τα νέα και ριζικά ανακαινιζόμενα κτίρια που πρόκειται να χτιστούν από το 2020 και μετά, προτείνει την εφαρμογή μέτρων βέλτιστου κόστους και δεν κάνει κάποια ειδική μνεία για τα κτίρια όπου διαμένουν ευάλωτα νοικοκυριά. Θα είχε ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς με ποιον τρόπο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί το μοντέλο αυτό σε σχέση με την ενεργειακή φτώχεια, δεδομένου πως τα νοικοκυριά που πλήττονται από αυτήν αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε επενδυτικά κεφάλαια, δανειοδοτήσεις κλπ., όπως πολύ σωστά αναφέρει ο κ. Παλλαντζάς.

Στην μελέτη περιλαμβάνονται μια σειρά από προτάσεις για την αναβάθμιση των υφιστάμενων κτιρίων. Σε σχέση με την υπερπήδηση των χρηματοδοτικών εμποδίων που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος προκρίνουμε το μοντέλο των Συμβάσεων Ενεργειακής Απόδοσης, που δεν έχει αξιοποιηθεί στη χώρα μας παρά ελάχιστα. Ένα καλό παράδειγμα εφαρμογής του έρχεται από την Γαλλία, και συγκεκριμένα το πρόγραμμα Picardie Pass Renovation, όπου μέσα από μια σύμπραξη της περιφέρειας με το Public Service for Energy Efficiency, αξιοποιήθηκαν σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών. Άσχετα από τις οικονομικές συνθήκες που επικρατούν στη χώρα μας ή και αλλού, η αντίληψη που διαπερνάει ολόκληρη την μελέτη είναι πως η ανακατεύθυνση δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων μέσω επιδοτήσεων σε τομείς όπως η εξοικονόμηση ενέργειας, ή και η αξιοποίηση των ΑΠΕ από τις τοπικές κοινωνίες, λόγω του στοιχείου της αυτοχρηματοδότησης παρουσιάζει μακροπρόθεσμα και πολλαπλά οφέλη. Αφενός γιατί τα όποια κεφάλαια επενδυθούν παρουσιάζουν τη δυνατότητα απόσβεσης σε εύλογο χρονικό διάστημα, και αφετέρου γιατί μπορεί να συμβάλλει στην δημιουργία θέσεων εργασίας, τη μείωση των εισαγωγών ενέργειας, τη μείωση του κόστους του δημόσιου συστήματος υγείας κλπ.  

Κλείνοντας, θα θέλαμε να σχολιάσουμε ένα ακόμα σημείο της καλοδεχούμενης κριτικής εκ μέρους του κ. Παλλαντζά. Ορθά διαπιστώνει πως το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τη διαμόρφωση των προτάσεων που περιέχονται στην μελέτη, σε μια προσπάθεια να προτείνουμε δράσεις εφικτές και ρεαλιστικές για το σήμερα. Θεωρούμε, όμως, πως αδικεί τη σοβαρή προσπάθεια που έχει γίνει όταν περιορίζει το εύρος των προτάσεων μας σε δράσεις εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Ενδεικτικό αυτού είναι πως μόνο ένα κεφάλαιο αναφέρεται σε τέτοιου είδους δράσεις, με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας μέσα από την ορθολογική χρήση και με προτάσεις που δεν έχουν μεγάλο αρχικό κόστος επένδυσης, γι’ αυτό και ενδείκνυνται για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Αδιαμφισβήτητα, η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και η αξιοποίηση των ΑΠΕ, σε τοπικό επίπεδο προς όφελος των νοικοκυριών που πλήττονται από την ενεργειακή φτώχεια, παίζουν κεντρικό ρόλο στην στρατηγική που πρέπει να χαράξουμε για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Παρόλα αυτά, η ορθολογική χρήση της ενέργειας και η μείωση της κατανάλωσης μέσα από δράσεις κατάρτισης και εκπαίδευσης συμβάλλει κι αυτή θετικά και σε καμία περίπτωση, σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, το ένα δεν ακολουθεί το άλλο. Αντίθετα όλα τα παραπάνω πρέπει να επιδιωχθούν συνολικά και παράλληλα.

Τέλος, θα θέλαμε να κλείσουμε με μια διαπίστωση και αρχή που θεωρούμε πως όλοι και όλες συμμεριζόμαστε: η εξοικονόμηση ενέργειας είναι καθαρή ενέργεια! Ελπίζουμε στη συνέχεια αυτού του γόνιμου δημόσιου διαλόγου και ευχαριστούμε για κάθε καλοπροαίρετη και εποικοδομητική κριτική.

Εκ μέρους της συντακτικής ομάδας,

Κυριακή Μεταξά, Υπεύθυνη προγραμμάτων Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ Ελλάδας

Η μελέτη «Ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα: προτάσεις κοινωνικής καινοτομία για την αντιμετώπιση της» είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ Ελλάδας, της ΚοινΣΕπ «Άνεμος Ανανέωσης» και του ΙΝΖΕΒ - Ινστιτούτο Κτιρίων Μηδενικής Ενεργειακής Κατανάλωσης

Η παρουσίαση της μελέτης έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 26 Μαΐου 2017, στην αίθουσα του Europe Direct, από τις 11.00-16.00. 

Building Green Open Space 2019
B2Green
By B2Green.gr 14:44, 24/05/2017
Sto Therm
Rizakos
Calda Energy - Aermec
Knauf

12th International Scientific Conference on Energy and Climate Change
ΟΙΚΟΔΟΜΗ EXPO 2019
14o ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ & ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ»
B2Green.gr Εγγραφή Newsletter

Επίσημοι Υποστηρικτές Των:

Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών
Ashrae Hellenic Chapter
Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου
Association of Energy Engineers - Ελληνικό Παράρτημα
Institute of Zero Energy Buildings
Πανελλήνιος Σύλλογος Πιστοποιημένων Ενεργειακών Επιθεωρητών - ΠΣΥΠΕΝΕΠ
Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εταιριών Μόνωσης - ΠΣΕΜ
Ένωση Βιομηχανιών Ηλιακής Ενέργειας - ΕΒΗΕ
Πανελλήνιος Σύνδεσμος Διογκωμένης Πολυστερίνης - ΠΑ.ΣΥ.ΔΙ.Π.
Πανελλήνια Ομοσπονδία Εμπόρων & Βιοτεχνών Υαλοπινάκων - ΠΟΕΒΥ
Σύνδεσμος Ελλήνων Κατασκευαστών Αλουμινίου - ΣΕΚΑ
Πανελλήνιος Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Προστασίας Περιβάλλοντος - ΠΑΣΕΠΠΕ
ΠΟΒΑΣ
ΚΑΠΕ EnergyHUBforALL